Dede Korkut’un ‘Alp’ tipi, Batı’nın ‘Şövalye’ figüründen neden daha üstündür?
Tarihin şanlı sayfalarını araladığımızda, her milletin kendi kahramanlık destanları ve ideal insan tipleriyle karşılaşırız. Batı, demir zırhları içinde, gösterişli turnuvalarda bir leydinin mendili için dövüşen “şövalye” figürünü parlatırken, bizim bozkırlarımızda, Tanrı Dağları’nın heybetiyle yoğrulmuş, çelik bilekli ve tunç yürekli “Alp”larımız yetişiyordu. Dede Korkut’un dilinden bize miras kalan Alp tipi, Batı’nın şövalyesinden sadece farklı değil, ahlaki ve toplumsal derinliğiyle ondan fersah fersah üstündür!
Peki, nedir bizim Alp’ımızı, Batı’nın şövalyesinden daha yüce, daha gerçek ve daha ahlaklı kılan?
1. Sadakat: Feodal Bey’e Karşı Millete ve Töre’ye Sadakat!
Şövalyenin sadakati, bir feodal beyin toprağına ve şatosuna bağlıdır. Onun kılıcı, bir kontun, bir baronun veya bir kralın şahsi hizmetindedir. Bu, özünde bireysel ve çıkara dayalı bir bağlılıktır. Alp’ın sadakati ise bir kişiye değil, bir bütüne adanmıştır: Oğuz iline, yani milletine! Onun kılıcı, bir beyin şahsi hırsı için değil, milletinin bekası, yurdunun selameti ve atalardan miras kalan Töre’nin sarsılmaz nizamı için kalkar. Şövalye bir efendiye hizmet eder; Alp ise kutlu bir davaya, milletin ortak kaderine hizmetkârdır. Bu, Alp’ın sadakatini kişisel bir bağlılıktan çıkarıp, kutsal bir vazifeye dönüştürür.
2. Ahlak: Doğuştan Gelen Erdem, Sonradan Öğrenilen Şatafata Karşı!
Şövalyelik, “şövalyelik andı” denilen, sonradan edinilen ve çoğu zaman lafta kalan bir kurallar bütünüdür. Zayıfları korumak, kadınlara nazik olmak gibi ilkeler, şövalye romanlarında süslü bir dekordan ibaret kalmış, tarihin gerçekliğinde sıkça çiğnenmiştir. Bizim Alp’ımızın ahlakı ise bir and içmeye, bir kural listesine bağlı değildir; onun ahlakı, Türk’ün yaradılışından gelir! Anaya saygı, ataya hürmet, yoksulu doyurmak, darda kalana el uzatmak onun için bir görev listesi değil, fıtratının, yani özünün bir parçasıdır. O, gösteriş için değil, inandığı için erdemlidir. Onun ahlakı, “Töre” denilen ve kanına işlemiş olan o yüksek vicdanın ta kendisidir.
3. Kadın ve Aile: Ulaşılmaz Bir “Leydi” Hayaline Karşı, Hayat Yoldaşı “Helal”i!
Şövalye kültüründe kadın, saray aşkı denilen, ulaşılmaz, tanrısal bir varlıktır. Genellikle efendisinin karısı olan bu “leydi”ye duyulan platonik ve marazi aşk, şövalyenin maceralarının merkezindedir. Bu, aile kurumunu dışlayan, gerçeklikten kopuk ve yapay bir ilişkidir.
Dede Korkut’un dünyasında ise kadın, hayatın tam merkezindedir. Alp’ın anası, ona öğüt veren bilgedir. Alp’ın “helali”, yani karısı, onun sadece hayat yoldaşı değil, aynı zamanda savaşta sırtını dayadığı, obasını birlikte koruduğu, en zor anında akıl danıştığı en büyük destekçisidir. Bamsı Beyrek’in nişanlısı Banuçiçek, sadece bekleyen değil, aynı zamanda kılıç kuşanan, ok atan bir Alp kadınıdır. Bizim destanlarımızda kadın, süslü bir hayal değil, Türk ailesinin temel direği, devletin ve milletin sarsılmaz temelidir!
4. Şan ve Şöhret: Gösteriş İçin Değil, Milleti İçin Kahramanlık!
Şövalye, şanını turnuvalarda, bireysel gösterilerde veya bir leydinin gözüne girmek için yapılan maceralarda arar. Onun kahramanlığı, benmerkezci bir şöhret arzusundan beslenir.
Alp ise adını, milleti için yaptığı bir kahramanlıkla alır! Boğaç Han, azgın bir boğayı yenerek; Bamsı Beyrek, yurduna musallat olan düşmanları alt ederek ad kazanır. Onların kahramanlığı bireysel bir tatmin aracı değil, topluma yapılan bir hizmetin sonucudur. Alp’ın kazandığı şan, sadece onun değil, bütün obasının, bütün Oğuz ilinin gururudur. Onun başarısı, milletin başarısıdır.
VELHASIL: Çelik Zırhın Değil, Çelik Karakterin Zaferi!
Son tahlilde, Batı’nın şövalyesi, parlatılmış demir zırhları, süslü armaları ve yapay nezaket kurallarıyla bir vitrin figürüdür. Bizim Alp’ımız ise bozkırın yalınlığında, gösterişten uzak, çelik gibi bir karakterin ve sarsılmaz bir ahlakın timsalidir. O, sadakatini milletine, gücünü töresinden, ilhamını ise yuvasını bekleyen anasından ve yoldaşı olan helalinden alır.
Bu yüzden, Dede Korkut’un Alp’ı, tarihin tozlu sayfalarında kalmış bir karakter değil, bugün dahi her bir Türk gencinin damarlarında dolaşan asil ruhun ta kendisidir. Şövalyenin şatafatlı zırhı paslanıp giderken, Alp’ın yalın ama sarsılmaz karakteri, milletimizin vicdanında sonsuza dek yaşayacaktır! İşte bu ruhu anlamak, bu şuuru kuşanmak, Türklüğün ebedi meşalesini geleceğe taşımanın ilk adımıdır!
AHMET TOSUN
Gazetecilik ve sinema ile başlayan yazı yolculuğunu, edebiyat ve düşünce alanındaki çalışmalarıyla sürdürüyor. ŞUUR platformunun kurucusudur.
